ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΣΤΥΠΑΛΑΙΑΣ  

Πολύ δύσκολα και με ακρίβεια αυστηρού ιστορικού μελετητού θα είναι
για μένα να παρουσιάσω την ιστορία του νησιού από αρχαιοτάτων
χρόνων μέχρι σήμερον παρ΄ όλα αυτά θα προσπαθήσω να εκθέσω την
ιστορικότητά του βασιζόμενος  σε ότι έχει γραφεί  ή περιγράφεται και
διασώζεται από τις παραδόσεις αυτού του τόπου.
Η Αστυπάλαια  το δυτικότερο νησί του συμπλέγματος των νησιών της
τωρινής Νομαρχίας Δωδεκάνησου πρωτοκατοικήθηκε κατά την αρχαία
εποχή από τους Κάρες οι οποίοι λόγω του χώματός της πού είναι κόκκοι-
νόχρωμο  την ονόμασαν Πύρρα. Αργότερα το νησί μετονομασθεί σε
Πυλαία το όνομα αυτό το χρωστά σε κάποιον αρχηγό κατακτητών του νησιού ή κατ΄άλλους πού είναι και το πιο πιθανό από τις πολλές πύλες
δηλαδή τά πολλά φυσικά λιμανάκια πού έχει το νησί γύρω του.
Στην αρχαιότητα ή Αστυπάλαια εφημίζετο  για τά πολλά πολύχρωμα
λουλούδια της για την πλούσια σε καρποφόρα δένδρα γεωργία της
για την κτηνοτροφία της και για το περίφημο μέλι της γι΄αυτό και άκρως
δικαιολογημένα την αποκάλεσαν Τράπεζα των Θεών.
Οι Ρωμαίοι την ονόμασαν Ιχθυόεσσαν και τούτο από τά πολλά ψάρια
πού είχε ή θάλασσα γύρω της όπως επίσης και από τά πολλά και αρίστης
ποιότητος σφουγγάρια της.
Επίσης κατά την ιδίαν εποχή φαίνεται να παίρνει και το σημερινό της όνομα Αστυπάλαια και τούτο επειδή πριν κατοικηθεί από τους Έλληνες την είχαν ως εμπορικό σταθμό οί Φοίνικες δικαιολογημένα λοιπόν ως
παλαιόν άστυ ονομασθεί Αστυπάλαια, κατ΄άλλους δε την ονομασία της
την οφείλει σε παλιά πολιτεία της Κω λεγόμενη Αστυπάλαια ή οποία κατεστράφη από μεγάλο σεισμό οί δε κάτοικοι της μετοίκησαν σε αυτό
το νησί δίνοντας του το όνομα της παλιάς τους πατρίδας.
Τον 13ον και 14ον μ.χ. αιώνα το νησί αποκτά και νέον όνομα Αστυνέα
τούτο δε το οφείλει στην βενετσιάνικη οικογένεια των Γκουερίνη Quirines
οί οποίοι επί τρεις αιώνες κυριαρχούσαν το νησί οί απόγονοι των οποίων ως ανάμνηση της παλιάς τους δόξας κρατούν τον τίτλο τους και υπο-γράφονται Quirini-Stampaglia.
Επίσης το νησί ονομάσθηκε αργότερα και Αστροπαλιά τούτο δε διά την λάμψην πού είχε κατά την αρχαιότητα ως άστρου σε ζοφερούς χρόνους
κατ΄άλλους δε για τον έναστρο ουρανό του τις ξάστερες νύχτες.
Οί κάτοικοι του νησιού αρέσκονται και στα δύο ονόματα να τους προσφωνούν  Αστυπαλίτες ή Αστροπαλίτες.

 Το νησί έχει πλούσια ιστορία λίγες όμως οι πηγές από όπου μπορεί κανείς να την αντλήσει με την βεβαιότητα ότι δεν κάνει λάθος ειδικότερα όταν αναφέρεται στους αρχαίους χρόνους, επειδή όμως το σύγγραμμα τούτο δεν είναι καθαρά ιστορικό απλώς θα παραθέσουμε όσα ήταν σε μας δυνατόν να συλλεχθούν και αυτά μετά μεγίστης δυσκολίας ,ζητούμε εκ των προτέρων την επιείκιαν του αναγνώστου.
Η Αστυπάλαια φαίνεται να ταξιδεύει ανά τους αιώνες εκτός ελαχίστων περιπτώσεων με το ίδιο όνομα ,κατά την μυθολογία φέρεται ως κόρη του Φοίνικα και της Περιμήδης έχουσα ως αδελφή της την Ευρώπη. Από το πάντρεμα δε της Αστυπάλαιας  με τον Ποσειδώνα γεννήθηκαν δύο παιδιά ο Αργοναύτης Αγκαίος και ο Βασιλιάς της Κω Ευρύπυλος. Πρωτοκατοικήθηκε από τους Κάρες πού την ονόμαζαν Πύρρα από το κοκκινόχρωμα του εδάφους της,κατά τον Οβίδιο μετά πέρασε στην κατοχή της θαλασσοκράτειρας Κρήτης την εποχή του Μίνωα ,εξελληνίστηκε δε αργότερα από αποίκους Μεγαρείς,σύμφωνα δε με μία επιγραφή πού βρέθηκε τον 4ον αιώνα π.χ. στο Ασκληπιείο της Επιδαύρου οι πρώτοι Αστυπαλιώτες ήταν Αργολικής καταγωγής σε τούτο δε συνηγορεί και η διαλεκτός τους.Αν και οι αρχαίοι συγγραφείς ελάχιστα είπαν για την Αστυπάλαια εν τούτοις πρώτον από επιγραφές πού ευρέθησαν και αναφέρονται σε κείνα τά απόμακρα χρόνια και δεύτερον από νομίσματα του 3^ου,2^ου ,και 1^ου  αιώνα π.χ.με τις κεφαλές του Διονύσου του Περσέα,Ασκληπιού και Αθηνάς πού ή σκαπάνη του αρχαιολόγου έφερε στο φώς μαθαίνουμε πώς  το απόμακρο και μικρό νησάκι  πού δεσπόζει στο κέντρο του Αιγαίου σημείωσε  ακμή κατά την περίοδο εκείνη.Είχε βουλή και δήμον,πρυτανείο,στοά,αγορά, και ιερά όπου ελάτρευαν το Δία,τον Ασκληπιό,την Αθηνά,τον Ποσειδώνα,την Άρτεμη και τον Διόνυσο.Είχε νόμους και μάλιστα αυστηρούς πού την έκαναν ισάξια της ανθηρής ροδιακής εποχής.Από τους φορολογικούς καταλόγους της Αθηναϊκής ακμής μαθαίνουμε ότι για κάποιο χρονικό διάστημα το νησί υποτάχθηκε στην ηγεμονία των Αθηνών.Αργότερα το νησί υποτάχθηκε στους διαδόχους του Μεγάλου Αλεξάνδρου Πτο- λεμαίους της Αιγύπτου,χωρίς  σοβαρές επιπτώσεις.
 Κατά την Ρωμαϊκή περίοδο φαίνεται ότι οι Ρωμαίοι ουδέποτε κυρίευσαν το νησί τουναντίον συνήψαν συμμαχία με τους Αστυπαλιώτες το δε έγγραφο της συμμαχίας γραμμένο σε διπλό το κατέθεσαν το ένα στο ναό του Δία μέσα στο Καπιτώλιο και το άλλο στο ναό της Αθηνάς και του Ασκληπιού στην Αστυπάλαια. Το συμβόλαιο αυτό ανανεώθηκε το 105 π.χ.και η Αστυπάλαια πήρε από τους Ρωμαίους την προσωνυμία CIVITAS FOEDERATA. Είναι βέβαιον ότι το νησί γνώρισε  πολύ καλλούς καιρούς κατά την αρχαιότητα,διέπρεψε στην ναυτιλία  με πλούσιο και σημαντικό στόλο ανεπτύχθη το εμπόριο σε μεγάλο βαθμό τόσο διότι οί Φοίνικες και οι άλλοι θαλασσινοί της εποχής εκείνης την θεωρούσαν ως αξιόλογη εμπορική σκάλα,οσο και γιατί συνέδεε την Δύση με την Ανατολή Πε-ρισσότερο δε την Κω  την Ρόδο την Κύπρο και την λοιπή  Ελλάδα.
Οι Αστυπαλίτες δημιουργούν  και αποικίες στην Μεσόγειο. Τά πολλά φυσικά λιμάνια του νησιού λειτουργούν διά τους Ρωμαίους ως φυσικοί όρμοι  για τις επιδρομές τους εναντίον των κουρσάρων μη επιτρέποντας σε κανέναν την εποχή εκείνη να κατακτήσει την Αστυπάλαια.Ο πλούσιος τόπος του νησιού προσφέρει τά πάντα στους κατοίκους του πού είχαν αναπτύξει τά μέγιστα την γεωργία και την κτηνοτροφία,μάλιστα τόσο πολύ καλλιεργούσαν το έδαφος της πού κάποτε πού οι πολλοί λαγοί κατέστρεφαν τά σπαρτά τους κατέφυγαν στο μαντείο των Δελφών για να μάθουν τι πρέπει να κάνουν και με ποιο τρόπο θα απαλλαγούν από αυτό το κακό.Τότε η Πυθία τους απάντησε, < Κύνας τρέφειν και κυνηγετείν .> Ο Πλίνιος κάμνει λόγον  για τά σαλιγγάρια  του νησιού  και τους αποδίδει θεραπευτικές ιδιότητες. Αξιον αναφοράς  είναι το ότι στην  Αστυπάλαια δεν υπάρχουν καθόλου φίδια τόσο εντύπωση δε είχε κάνει ανά τον τότε κόσμο την εποχή εκείνη πού ασχολήθηκε σε σύγγραμμα του  ο Αριστοτέλης και δίκαια έγραψε ότι < εχθρόν είναι τοίς όφεσιν ή των Αστυπαλαίων γή >.Πράγματι και σήμερα δεν υπάρχουν φίδια στην Αστυπάλαια λέγεται δε ότι από περιέργεια κάποτε έφεραν προκειμένου να διαπιστώσουν τις αντιδράσεις των και εκείνα αφού τά  άφησαν στο έδαφος και υπό παρακολούθηση μετά από μερικές ώρες ανεξήγητο πώς εψόφησαν. Την  εποχή εκείνη η Αστυπάλαια εξέθρεψε δύο πολύ σημαντικά πρόσωπα τον φιλόσοφο και ιστορικό συγγραφέα Ονεισίκριτο και τον μεγαλόσωμο αθλητή Κλεομήδη ,τους οποίους σχεδόν τους είχαν θεοποιήσει. Ο Κλεομήδης όμως έχασε την εκτίμηση τόσον των κατοίκων της Αστυπάλαιας όσον και των κατοίκων της υπολοίπου Ελλάδας από ένα φοβερό περιστατικό πού του συνέβη σε ένα αγώνα πυγμαχίας του κατά την διάρκεια της 71^ης Ολυμπιάδας στην Ολυμπία με τον Επιδαύριο πυγμάχο ΄Ικκο,αναφέρεται ότι τόση μανία τον κυρίευσε να κερδίσει την δάφνη της Ολυμπίας βγαίνοντας νικητής  πού με δυνατό και αντικανονικό χτύπημα σκότωσε τον αντίπαλο του Ικκο.  

Οι ελλανοδίκες < κριτές των τότε Ολυμπιακών αγώνων>ένεκα του ότι παραβίασε του κανόνες του συγκεκριμένου αθλήματος πού πρέπει να σέβονται όλοι οι πυγμάχοι, εκτός του ότι του αφαίρεσαν την νίκη πού τόσο ποθούσε τον υποχρέωσαν να πληρώσει και πρόστιμο 40 ταλάντων αρκετά σημαντικό ποσό για την εποχή εκείνη.Η εξέλιξη αυτή εστοίχησε τόσο πολύ στον συγκεκριμένο αθλητή  πού έχασε τά λογικά του,δεν είναι και λίγο να ξέρεις ότι αφαίρεσες την ζωή κάποιου συνανθρώπου σου και μάλιστα κατά την διάρκεια ευγενών αγώνων όπως οι των Ολυμπιακών αγώνων πού μέχρι και πόλεμοι σταματούσαν για να γίνουν. οι τύψεις πού ένοιωθε για το ατύχημα πού προκάλεσε από την μια μεριά και ή περιφρόνηση του κόσμου από την άλλη τον έφεραν σε τόσο περίεργη ψυχολογική κατάσταση πού δεν ήξερε τι έκανε.Ο γιγάντιος αυτός ήρωας είχε ευαίσθητη ψυχή,δεν άντεξε το χτύπημα της μοίρας και κάποια μέρα σε ένα παροξυσμό της τρέλας του μπήκε σε ένα σχολείο την ώρα πού γινόταν το μάθημα και πιάνοντας την κεντρική ξύλινη κολόνα πού κρατούσε την στέγη την γκρέμισε με αποτέλεσμα να καταπλακωθούν εξήντα παιδιά.Οί κάτοικοι εξαγριωμένοι άρχισαν να τον κυνηγούν σε βουνά και σε λαγκάδια για να τον σκοτώσουν,ο Κλεομήδης τότε προ-κειμένου να γλυτώσει τον λιθοβολισμό κατέφυγε στον Ναό της Θεάς Αθηνάς όπου κλείστηκε ερμητικά σε ένα κασόνι  πού βρήκε στο ιερό του Ναού.Οί Αστυπαλίτες φθάνοντας στον ναό βρήκαν το κασόνι προσπάθησαν να το ανοίξουν και επειδή δεν άνοιγε το έσπασαν,όλως παραδόξως το κιβώτιο ήταν άδειο, αμέσως έστειλαν επροσώπους τους στο μαντείο των Δελφών για να μάθουν τι απέγινε ο τρελός  πρωταθλητής και έλαβαν την ακόλουθο απάντηση <Ύστατος ηρώων Κλεομήδης Αστυπαλαιεύς,όν θυσίαις τιμάθ΄άτε μηκέτι θνηντόν εόντα.> Μετά την απάντηση αυτή του μαντείου των Δελφών όπως μας κάνει γνωστό ό Παυσανίας και ο Πλούταρχος ο Κλεομήδης ετιμάτο ως ήρωας. Φαίνεται πώς μετά την συμμαχία πού συνήψε ή Αστυπάλαια με τους Ρωμαίους ή οποία ανανεώθηκε ως προαναφέραμε το 105 π.χ. έδωσε είς αυτήν το προνόμιον της αυτονομίας ή οποία διατηρήθηκε μέχρι του αυτοκράτορα Μάρκου Αντώνιου Γορδιανού. Η Αστυπάλαια από μνημεία πού ευρέθησαν  ως αναφέρεται από κάποιον τσοπάνη Γεράσιμο Σταβλά στην σπηλιά του Νέβρου πού τόλμησε να την επισκευθή με τους συντρόφους του το 1943 πρέπει να γνώρισε τον Χριστιανισμό πολύ γρήγορα και μάλιστα κατά την περίοδο των διωγμών διαφορετικά δεν εξηγείται ή εύρεσης ιερού στο βάθος αυτής της σπηλιάς φαίνεται ότι οι πρώτοι Χριστιανοί χρησιμοποιούσαν το σπήλαιο ως χώρο λατρείας κατά την περίοδο των μεγάλων διωγμών.  

Ο χρόνος κυλάει, δημιουργείται το Βυζάντιο, η Αστυπάλαια ανήκει είς την σφαίρα επικράτειας  της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας,φαίνεται ότι οι τότε Αστυπαλίτες δεν κατόρθωσαν με κινήσεις τους να διατηρήσουν το ενδιαφέρον του Βυζαντίου γι΄αυτούς και κατ΄αυτόν τον τρόπο απομονώθησαν.Τίποτα δεν μαρτυρεί στο νησί την παρουσία του Βυζαντίου, ούτε και υπάρχουν πληροφορίες γι΄αυτήν την χρονική περίοδο,ίσως οι πολλές επιδρομές των κουρσάρων πού ανθούσαν εκείνη την εποχή να κούρασαν τόσο πολύ τους κατοίκους της νήσου, πού δεν δίστασαν να την εγκαταλείψουν.Από την έλειψη οποιασδήποτε πληροφορίας της συγκεκριμένης εκείνης  χρονικής περιόδου συμπεραίνει κανείς, ότι θα πρέπει το νησί να έμεινε για αρκετό χρονικό διάστημα ακατοίκητο. Η Αστυπάλαια έρχεται στο προσκήνιο της ιστορίας μετά την κατάληψη του Βυζαντίου από τους Φράγκους κατά την τέταρτη σταυροφορία το 1204 μ.χ.Τότε στην μοιρασιά πού έκαναν οι Φράγκοι στα νησιά  του Αιγαίου, ό δούκας της Νάξου Μάρκος  Σανούδος παραχώρησε το νησί το 1207 μ.χ. στο βενετσιάνο αριστοκράτη Ιωάννη Κουϊρίνη.Το πρώτο μέλημα του Κουϊρίνη ήταν  η προστασία του από τους κουρσάρους , γι΄αυτό και άρχισε να χτίζει το Κάστρο, θεωρείται δικαίως ως ο πρώτος κτίτορας του Κάστρου.Για πολλά χρόνια ακόμα ή Αστυπάλαια στενάζει υπό την Φράγκικη κατοχή και την αυταρχική διοίκηση του Κουϊρίνη .Το 1269 επανακατακτάται από τους Βυζαντινούς σε μία επιδρομή τους με επικεφαλής τον Ναύαρχο Λικάριο,ή κυριαρχία του Βυζαντίου διήρκησε περί τά 41 χρόνια ,οπότε το 1310 ο απόγονος του Κουϊρίνη Ιωάννης ο Β΄ Κουϊρίνη με την βοήθεια  του Μάρκου Γριμάνη ξανακυριεύει το νησί και εγκαθίσταται ως ηγεμόνας του,είναι το τρίτο νησί πού ηγεμονεύει έχει προηγηθή ή Τήνος και ή Μύκονος μάλιστα από την Διοίκηση της Βενετίας  έχει αποκτήσει το τίτλο του κόμητα της Τήνου.Επιχειρεί  εποικισμό της ακατοίκητης πλέον Αστυπάλαιας  από τα δύο άλλα νησιά πού ήταν υπό την κυριαρχία του, στην αρχή τά κατά- φέρνει , θέλει μάλιστα να δώσει στο νησί το όνομα Αστυνέα και στον εαυτό του τον τίτλο του κόμη της Αστυνέας και ενώ όλα εξελίσσονται ομαλά για τά σχέδια του, η διοίκηση της Βενετίας του τά χαλάει όλα, τον υποχρεώνει να ξαναστείλει στα νησιά τους τις οικογένειες πού είχε ξεσηκώσει από αυτά,δεν αποδέχεται την καινούργια ονομασία της νήσου και δεν του δίνει τον πολυπόθητο από αυτόν τίτλο του κόμη της Αστυνέας. Σιγά σιγά ή Αστυπάλαια ξανακατοικείται και βρίσκει τον παλιό  καλό της εαυτό.Εκτός από ένα μικρό διάλειμμα κατακτήσεως της νήσου από τον εμίρη του Αϊδινιού Ομέρ Μπέη Μορβασσάν το 1341 η οικογένεια Κουϊρί νη παραμένει κυρίαρχη της νήσου σχεδόν επί  300 χρόνια.  

Κατά την ίδια χρονική περίοδο φαίνεται ότι κτίζεται και το Κάστρο του Αη Γιάννη χωρίς να υπάρχουν επίσημες πληροφορίες επ΄αυτού στο κεφάλαιο για τά Κάστρα της Αστυπάλαιας θα αναφερθούμε εκτενέστερα γι΄αυτό το θέμα,το σίγουρο είναι ότι υπήρχε αυτό το κάστρο και τούτο γιατί ελάχιστα απομεινάρια του το μαρτυρούν.Κατά την διάρκεια της κυριαρχίας των Κουϊρίνη το Κάστρο της Αστυπ. ανακαινίζεται και μεγαλώνει αυτό δε πού δεν πέτυχε ο Ιωάννης Κουϊρίνη  ο Β΄το πέτυχε ο απόγονός του Ιωάννης Κουϊρίνη ο Δ΄,κατόρθωσε και τιτλοφορήθηκε τον Μάρτιο του 1413, < κόμης της Αστυνέας>.Η προσπάθειά του για εποικισμό του νησιού αποτυνχάνει,άλλωστε οι συνεχείς επιδρομές των κουρσάρων από την μια μεριά και των Τούρκων από την άλλη δεν αφήνουν πολλά περιθώρια  για αυτό   τον σκοπό.Ο πληθυσμός της Αστυπάλαιας λιγοστεύει επικίνδυνα.Οι Κουϊρίνη χάνουν την κυριαρχία τους στο νησί για πάντα όταν το 1537 φθάνει στα νησιά του Αιγαίου ο Φοβερός Βαρβαρόσσας και καταλαμβάνει αμαχητί σχεδόν όλα τά νησιά της Δωδεκάνησου μεταξύ των οποίων και την Αστυπάλαια η οποία δηλώνει άμεση υποταγή.Το 1540 σε συνθήκη πού υπεγράφη μεταξύ Ενετών και Τούρκων το νησί παραχωρείται οριστικά στους τελευταίους.Τότε οι Τούρκοι σύμφωνα με ιερό τους νόμο πού προβλέπει παραχώρηση πολλών προνομίων σε εκείνους πού δηλώνουν άμεση υποταγή, παραχώρησαν πολλά προνόμια στην Αστυπάλαια μεταξύ των οποίων το της αυτοδιοίκησης επλήρωναν δε μόνον έναν μικρό φόρο στους κατακτητές ο οποίος ήταν ετήσιος και ονομάζετο <μακτού>.Οί Αστυπαλίτες με τους λιγοστούς Τούρκους ζούν ειρηνικά χωρίς ιδιαίτερα προβλήματα ,διατηρούν την Ελληνικότητά τους ,την θρησκεία τους την γλώσσα τους πού ήταν και ή επίσημη γλώσσα ανάμεσα στις κοινοτικές αρχές του τόπου όσο και στις αρχές της Ρόδου και της Πύλης .Αναπτύσσουν το εμπόριο και την σπογγαλιεία, κατασκευάζουν σκάφη για μεταφορά των εμπορευμάτων και οι κάτοικοι ζουν πολύ καλύτερα από ότι την εποχή των Κουϊρίνη,τά πλοία πού έχουν τους δίνουν ιδιαίτερη προνομιακή θέση μεταξύ των άλλων νήσων και ισχύ.Αυτό βοήθησε κατά πολύ, όταν το γένος ξεσηκώθηκε το 1821 κατά των Τούρκων ή Αστυπάλαια με την δύναμη κυρίως την ναυτιλιακή πού είχε βοήθησε τά μέγιστα και η συμμετοχή της στην  Ελληνική επανάσταση κρίνεται ως σημαντική. Παύονται τά προνόμια πού είχαν από τους Τούρκους και ή Αστυπάλαια γίνεται στόχος επιδρομών από κουρσάρους πού αρπάζουν ότι υπάρχει καλό στο νησί και το απογυμνώνουν, χάνει την δύναμη της και οι κάτοικοι της περιορίζονται στην γεωργία στην κτηνοτροφία και την αλιεία. Το νησί κατά την περίοδο εκείνη εδέχθη επισκέψεις και πολλών Φιλελλήνων όπως του Γάλλου H.Bisson κυβερνήτου μιάς καταδρομικής κορβέτας ο οποίος είχε προσορμιστεί λόγω μεγάλης τρικυμίας στο λιμάνι της Μαλτεζάνας το 1827. Εκεί του επετέθησαν δύο μεγάλα πειρατικά καράβια και αφού επί ώρες  πολέμησε γιγάντια μαζί τους και βλέποντας ότι δεν θα τα κατάφερνε τελικά να τους αποκρούσει, προκειμένου να πέσει στα χέρια τους απόφασησε και έβαλε φωτιά στην μπαρουταποθήκη του πλοίου του και ανατινάχτηκε  μαζύ με αυτό στον αέρα. Το 1828 η Αστυπάλαια παραχωρείται για  λίγο στην τότε Ελλάδα. Το 1830 σύμφωνα με το πρωτόκολλο του Λονδίνου οι Μεγάλες προστάτιδες δυνάμεις αποφασίζουν και επιστρέφουν την Αστυπάλαια στην Τουρκία Η απογοήτευση υπήρξε μεγάλη, αξιοσημείωτη είναι η διαμαρτυρία της Γερουσίας της Ελλάδος προ τις τότε μεγάλες δυνάμεις <Οι κάτοικοι των δυστυχών τούτων μερών με τι βλέμμα θα ίδωσιν,ότι αυτοί, Οι πρώτοι υπερασπίστε της Ελληνικής υποθέσεως ,επαναπίπτουσιν είς την δουλείαν ,ενώ ελευθερούσιν τους συμπολεμιστάς των,Ο αποκλεισμός των νήσων θα ωθήσει είς εκπατρισμών ανθρώπους απηλπισμένους............... Πράγματι αυτό συνέβη, η καταπίεση και η σκληρή διοίκηση των Τούρκων πού δεν είχαν πλέον καμιά σχέση με τους Τούρκους της περασμένης περιόδου, ανάγκασε πολλούς από τους κατοίκους να ξενιτευτούν και το νησί ( F1) πέφτει σε περίοδο μαρασμού, μέχρι το 1912  πού περνάει στα χέρια των Ιταλών.Μία καινούργια περίοδος για την Αστυπάλαια ανοίγει όπως και για όλα τά Δωδεκάνησα .Αποτινάσσεται μέν ο Τουρκικός ζυγός και κυριαρχεί ο Ιταλικός αυταρχισμός ,έχουμε μια καινούργια κατοχή, την Ιταλική. Η παρουσία των Ιταλών είναι διακριτική, περιορίζεται σε ένα μικρό κλιμάκιο ανδρών τόσων όσοι κρίνονται αρκετοί για να διοικήσουν το νησί, ιδρύουν το Διοικητήριο και η συμπεριφορά τους απέναντι στους ντόπιους είναι άκρως δικαία και φανταστική, προσπαθούν να προσφέρουν ότι το καλύτερο μπορούν από τον εαυτό τους προβιβάζουν την επικοινωνία του νησιού με τα άλλα νησιά, εφοδιάζουν τό νησί με όλα όσα του λείπουν  από πλευράς τροφίμων, δρομολογείται καράβι Ιταλικό κάθε δέκα πέντε μέρες και γενικά ή όλη συμπεριφορά τους φανερώνει ανθρώπους πού θέλουν το καλό του νησιού. Ξέρουν τι κάνουν, σκέπτονται να κρατήσουν τα όμορφα νησιά μας  δικά τους για πάντα, πρέπει πάσει θυσία οι κάτοικοί των  όχι απλώς να τους συμπαθήσουν αλλά να εξιταλισθούν ,κάτοικοι της Αστυπάλαιας πού έζησαν εκείνη την περίοδο την περιγράφουν με τα πιο ωραία χρώματα, και τούτο γιατί από τους γονιούς τους και παππούδες τους είχαν άσχημες περιγραφές για την ζωή πού ζούσαν κάτω από τον Τουρκικό ζυγό, συγκρίνοντας αυτά τα ακούσματα της τότε ζωής με την σημερινή πού τους προσέφεραν  οι Ιταλοί, έβλεπαν ότι τώρα δεν υπήρχε καταπίεση ,η ζωή τους γινόταν όλο και πιο άνετη ,ησύχασαν από κάθε πλευρά και προπαντός δεν ανησυχούσαν για το αύριο, αυτό άφηναν να το σκέπτονται οι Ιταλοί των οποίων φυσικά τα σχέδια οι απλοί άνθρωποι του νησιού δεν ήταν δυνατόν να τα γνωρίζουν.  

Θα μού επιτρέψετε εδώ να ασχοληθώ εκτενέστερα με την περίοδο εκείνη της Ιταλικής κατοχής και μετέπειτα της Γερμανικής παραθέτοντας περιστατικά και συμβάντα μεταξύ των Ιταλών και Αστυπαλιτών ως και Γερμανών μετά των ντόπιων και των Ιταλών.Με την εγκαθίδρυση των Ιταλών στο νησί άρχεται μία χρονική περίοδος για την Αστυπάλαια πού τουλάχιστον κάθε λαό πού έχει διατελέσει υπό κατοχή ξενίζει ,απορεί και εξανίσταται με την γαλοντόμο συμπεριφορά των κατακτητών και χωρίς δυσκολία παραδέχεται ότι οι νησιώτες διέρχονται χρονική περίοδο ευτυχίας η ακινησία δεν υπάρχει πλέον έργα γίνον- ται στο νησί, διανοίγονται δρόμοι ,φτιάχνονται γεφύρια το νησί σφύζει από ζωή απασχολείται πολύς κόσμος στα έργα δεν είναι πλέον επιτακτική ανάγκη να ξε- νητευτεί ο νησιώτης αφού το μεροκάματο  του προσφέρεται απλόχερα από τους Ιταλούς .Δημιουργούνται τόσο καλές σχέσεις μεταξύ ντόπιων και ξένων πού θα τις ζήλευε και ο πιο αισιόδοξος πού ασχολείται για τις  σχέσεις μεταξύ των λαών .Καλές σχέσεις σημειώνομε  εδώ οι οποίες δεν επιβάλλονται  από κατακτήσεις με διάφορους τρόπους των λαών όπως στην προκειμένη περίπτωση των νησιών της Δωδ/σου ,της Αστυπάλαιας, αλλά δημιουργούνται μετά από συνεργασία σε όλα τα θέματα μεταξύ των λαών σεβόμενος ο ένας την Ιστορία τα ήθη και τα έθιμα του άλλου ως και κάθε είδους ιδιοσυγκρασία και ιδιαιτερότητα κάθε  λαού, έτσι χτίζονται όμορφες φιλίες μεταξύ των λαών και προσπερνιούνται προβλήματα δύσκολα με σκοπό την ευτυχία του κάθε λαού. Επρόκειτο εδώ για κάτι τέτοιο, υπήρχε αγνή πρόθεση? Ή ήταν προπέτασμα καπνού για μια πολύ μεγαλύτερη επιχείρηση των φίλων μας Ιταλών ή οποία εστηρίζετο μόνον στο συμφέρον της τότε Ιταλίας και τα σχέδια αυτής και των αγαπητών  συμμάχων? Εάν εξετάσουμε την Ιστορία του γένους μας θα διαπιστώσουμε ότι ποτέ τίποτε δεν μας χαρίστηκε και οτιδήποτε μας προσφέρεται και το θεωρούμε μεγάλη επιτυχία μας πολύ γρήγορα ανακαλύπτουμε ότι πίσω από αυτό πού δήθεν πετύχαμε κρύβονται συμφέροντα μεγάλων Εθνοτήτων πού έχουν την δυνατότητα να επιβάλλουν τα θέλω τους με τον ένα τρόπο ή τον άλλο γι αυτό θα πρέπει να είμεθα προσεκτικοί σε ότι απλόχερα μας προσφέρεται, πάντα κάτι θέλουν από εμάς τήν μικρή Ελλαδίτσα αλλά μεγάλη και απροσπέλαστη σε Ιστορία .Σήμερα εξετάζοντας προσεκτικά το τι γινόταν τότε διαπιστώνομαι ότι όλα ήταν ένα πλούσιο σε σενάριο σχέδιο αφελληνισμού των Δωδ/σων, γι΄αυτό και δικαιολογούνται τα Ιταλικά Σχολεία πού δημιουργούνται και επιβάλλεται ή εκμάθηση της Ιταλικής γλώσσης γι΄αυτό γίνεται προσπάθεια καταργήσεως της Ορθοδοξίας και αντικατάστασής της από την Ρωμαιοκαθολικήν  Εκκλησία,το σχέδιο αυτό αποτυγχάνει παταγωδώς γιατί η θρησκεία για τον Έλληνα είναι η τροφή και ο αέρας πού τον κρατάει στην ζωή,γι΄αυτό υπάρχει αυτή ή γαλαντόμος ως προ αναφέραμε συμπεριφορά  του κατακτητού με μέσον το ψεύτικο και αναξιοπρε- πές γαμόγελο της ψεύτικης ευγένειας προσπαθείς να περάσεις τα σχέδιά σου καταπατώντας συναισθήματα και συνείδηση ενός λαού πού από την φύση του κοροϊδεύεται μόνον προσωρινά γρήγορα ξυπνά και ξανά προς την δόξα τραβά.

 (F1)Κατά τίς τελευταίες δεκαετίες  της Τουρκικής Κατοχής ο Στρατός των Τούρκων μειώνεται αισθητά στο νησί παραμένει μόνον ο Αγάς και δέκα ακόμα Τούρκοι πού εκτελούν χρέη διοίκησης,η συμπεριφορά των έναντι των Ελλήνων Αστυπαλιτών γίνεται καλύτερη έως άριστη ουδεμία σχέση έχουσα με την προγενέστερη τοιαύτη, ειδικότερα ή χρονική περίοδος μεταξύ του 1800 και 1912. Τούτα δε ως και τα υπόλοιπα πού θα αναφέρουμε τα γνωρίζουμε από αφήγηση της Κυρανώς Παπαγιάννη και είναι σύμφωνα με τα όσα ή μητέρα της Ευφροσύνη Μιχαήλ Γεωργιάδου σύζυγος του Μιχάλη Παπαγιάννη της αφηγήθηκε καθ΄’ότι έζησε την περίοδο εκείνη και είχε ιδίαν αντίληψη όλων των όσων συνέβαιναν. Βέβαια ήταν μικρό παιδάκι τότε αλλά σχημάτιζε ασφαλή γνώμη για τα όσα συνέ- βαιναν στο νησί όχι μόνον  εξ ιδίας αντιλήψεως ως προαναφέραμε αλλά και από τα ακούσματα των γύρων τη ς.Γεννήθηκε το 1899και πέθανε το 1976,γεννήθηκε δε μέσα στο Κάστρο και η ενορία είς την οποία ανήκε ήταν ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου. Το Κάστρο τότε ήκμαζε ήταν πυκνοκατοικημένο, τα σπίτια πού ήσαν μέσα σε αυτό ήταν τριώροφα μεταξύ των δε  επικοινωνούσαν με μικρά στενά δρομάκια καλτιρίμια στρωμένα με στρογγυλές μικρές πέτρες. Ζούσαν τότε μέσα στο Κάστρο περίπου 500 άνθρωποι επί συνόλου πληθυσμού του νησιού σε 2500 περίπου άτομα, και  εδιοικούντο από τον Αγά καί δέκα Τούρκους τους οποίους έλεγαν Τζαφτιέδες καί εκτελούσαν χρέη σημερινής Αστυνομίας.Ο Αγάς Τούρκος με τον τότε Δήμαρχο πού αλλιώς λεγόταν μουαβίνης και με τους προύχοντες του νησιού είχε αναπτύξει άριστες σχέσεις και περνούσαν όλοι καλά.Οί γυναίκες των Τούρκων έκαναν παρέα με τις Αστυπαλίτισες και αποσπέριζαν αντάμα.Ένα φεγγάρι ήταν Μουαβίνης ο Δημήτρης ο Γεωργιάδης  προπάππους του Δασκάλου Γιάννη Γεωργιάδη πατέρα του Στέφανου Γεωργιάδη ο οποίος προς όφελος του νησιού είχε αναπτύξει πολύ καλές σχέσεις με τον Αγά στο σπίτι του οποίου πήγαινε πολλές φορές ή ανιψιά του Ευφροσύνη Γεωργιάδη πού προαναφέραμε και παίζοντας με τα παιδιά του Αγά ,σημειωτέον ότι οι Τούρκοι είχαν και τις οικογένειές τους στο νησί, έμαθε αρκετά Τουρκικά πού τις έφθαναν για να συνενοείτο με τα παιδιά του Αγά .Το σπίτι του Αγά λεγόταν κονάκι και χρησίμευε και ως Διοικητήριο .Νερό το Κάστρο μέσα δεν είχε ούτε τα σπίτια είχαν στέρνες γι΄αυτό και εξ αυτής της ανάγκης όσα σπίτια εκτίζοντο εκτός Κάστρου το πρώτο το οποίο έκαναν ήταν η στέρνα και μετά το σπίτι, εθεωρείτο μεγάλο προνόμιο την εποχή εκείνη το σπίτι να είχε στέρνα η οποία γέμιζε από βρόχινο νερό ή δε χλωρίωσή του γινόταν μόνον με ασβέστη καθ΄ότι δεν υπήρχε τίποτε άλλο. ΄Έτσι οι διαμένοντες μέσα στο Κάστρο ως και τα σπίτια τα οποία δεν είχαν στέρνα επρομηθεύοντο νερό από τις τότε πηγές οι οποίες υπάρχουν και σήμερα και οι οποίες (σημειώνομαι ενταύθα την επιτακτική ανάγκη συντηρήσεώς των ως ηθική υποχρέωση απέναντι της Ιστορίας αυτού του τόπου)είναι έξω από το τότε χωριό το οποίο περιορίζετο στο Κάστρο και γύρω από αυτό.Οι πηγές ήταν α) του πουλιού σημερινή  τοποθεσία Αγίων Αναργύρων στο σημερινό περιφερικό δημόσιο δρόμο β) Η  πηγή του παπά Ρουσετού πού είναι στο δρόμο πούθ κατεβαίνει στο λειβαδι και γ) Η πηγή του Τσισεμέ πού είναι λίγο πιο πάνω από την πηγή του παπά Ρουσετού. Το νερό το κουβάλαγαν με την λαϊνα στον ώμο και όλος ο εφοδιασμός από νερό όλων των σπιτιών γινόταν κατ αυτόν τον τρόπο, καθ΄ότι μέσα στο κάστρο δεν έβαζαν ζώα για λόγους καθαριότητας .τα τρόφιμα και τα διάφορα εμπορεύματα πού έφερναν τα καΐκια με πανιά  τα ξεφόρτωναν στον πέρα γιαλό και από εκεί με ζώα τα μετέφεραν στο χωριό και μέσα στο κάστρο στον ώμο.Η πιο πλούσια περιοχή ήταν το λειβάδι ήταν γεμάτο κτήματα με μπαξέδες και αμπέλια καθώς και πολλές εληές,το δε κάθε κτήμα είχε το πηγάδι του με την μάγγανα πού την γύριζε ο γάιδαρος και έβγαινε το νερό και ποτιζόταν το κτήμα. τα σπίτια στο λειβάδι εμετρώντο στα δάκτυλα του ενός χεριού γι΄αυτό και οι περισσότεροι κτηματίες γεωργοί έκτιζαν πρόχειρες καλύβες για νά μένουν το καλοκαίρι κοντά στο κτήμα και να το περιποιούνται κατά τους μήνας του θέρους ,το δε Σεπτέμβριο μαζευόντουσαν πάλι στο χωριό.΄Η πόρτα του κάστρου κλείδωνε το βράδυ γιατί το νησί δεχόταν πολλές επιδρομές από Αμοργιανούς πειρατές και άλλους οι οποίοι έκαναν επιδρομές στο νησί για να κλέψουν, κυρίως έκλεβαν κατσίκια και είδη διατροφής. Αφού κλείδωναν την πόρτα του κάστρου λοιπόν,  έβραζαν  νερό και το διατηρούσαν την νύχτα καυτό για το ρίξουν πάνω από την πόρτα του κάστρου σε όποιους προσπαθούσαν να την παραβιάσουν ,το ήξεραν αυτό οι πειρατές γι αυτό και δεν παρατηρείται καμιά παραβίαση της πόρτας του κάστρου. Οι Αστυπαλίτες βέβαια αρέσκονται να λένε ότι την κλείδωναν για να μην τους κλέψουν τα όμορφα κορίτσια πού ήσαν κλεισμένα μέσα σ΄αυτό υπάρχει και σχετικό τραγούδι γι αυτό το θέμα,θα το δούμε στο κεφάλαιο για τα λαογραφικά.Ο κόσμος ήταν αγαπημένος υπήρχε τιμιότης και λόγος αποσπέριζαν κατά γειτονιές με τους άνδρες να συζητού τα δικά τους και τι γυναίκες να πλέκουν με το φως του καντηλιού και μετέπειτα της λάμπας του πετρελαίου.Οι δρόμοι όλοι ήταν κατσικόδρομοι και μέσα στο χωριό στενοί καί λιθόστρωτοι,οι αποστάσεις ήσαν μεγάλες καθ ότι εγινόντουσαν όλες με τά πόδια ή με τά ζώα.Για να πάς στο Βαθύ ήταν πρόβλημα έφευγες το πρωί και γύριζες το βράδυ έκανες ολόκληρο ταξίδι .Η Μαλτεζάνα( Ανάληψη) είχε περί τις 20 οικογένειες ησχολούντο κυρίως με την Γεωργία και την κτηνοτροφία έσπερναν κυρίως σιτάρι και κριθάρι .Το Βαθύ είχε περί τις 15 οικογένειες πού ησχολούντο κυρίως με την κτηνοτροφία ,τά ψάρια την εποχή εκείνη ήταν άφθονα και πού φθηνά γι΄αυτό και δεν αναφέρεται πουθενά ως κύριο επάγγελμα ο καθένας πού ήθελε μπορούσε να κατέβει να ψαρέψει και μέσα σε λίγη ώρα θα έπιανε αρκετά για νά φάει ή οικογένεια βέβαια  υπήρχαν και οι ψαράδες κατ’ επάγγελμα αλλά  λίγοι. Στο νησί κατά την τελευταία περίοδο της Τουρκοκρατίας είχε γιατρό ο οποίος μάλιστα ήταν και Αστυπαλίτης, ήταν προπάππος του Αντώνη του Οικονόμου δηλαδή παπούς της μάνας του και λεγόταν Λογοθέτης.Τά μόνα φάρμακα πού είχε στην διάθεση του ήταν ρετσινόλαδο κινίνο με κάθε επιφύλαξη αρίγανη,αλισφακιά και φλασκούνια είδος λουλουδιού πού έβγαινε στα περιβόλια το αποτσέραναν και το έβραζαν και το ΄έδιναν στα παιδιά όταν πονούσε ή κοιλιά τους.Η συγκοινωνία γινόταν με καΐκια με πανιά. Ελάχιστοι τότε Αστυπαλίτες ήσαν ναυτικοί κι΄αυτό γιατί δεν υπήρχε ανάγκη να ταξιδέψουν το νησί τους προσέφερε  τά πάντα. Εφορολογούντο από τους Τούρκους με λίγο φόρο και από αυτόν επληρωνόντουσαν οι Τζαφτιέδες. Υπήρχαν οκτώ φούρνοι πού λειτουργούσαν με κλαδιά  το δε ψωμί πού έφτιαχναν ήταν μεγάλα καρβέλια στρογγυλά και το καθένα ζύγιζε περί τις τρεις οκάδες σημερινά περίπου πέντε κιλά,ζύμωναν δε κάθε Σάββατο. Η θρησκεία από τους Τούρκους δεν εθίχθη στο παραμικρό, λειτουργούσαν τέσσαρες ενορίες δύο μέσα στο Κάστρο οι Εκκλησίες σώζονται μέχρι σήμερα,το Μοναστήρι της Πορταϊτισσας και η Μεγάλη Παναγιά στού Καράη δίπλα στο παλιό νεκροταφείο.Στην παραλία δεν λειτουργούσε καμία εκκλησία γιατί δεν υπήρχαν σπίτια, μόνο στην θέση του σημερινού Ναού του Αγίου Νικολάου υπήρχε ένα εκκλησάκι του Αγίου Νικολάου πού ελειτουργείτο μια φορά το μήνα για τους ψαράδες. Τό εκκλησάκι αυτό κατεστράφη το 1943 με τον βομβαρδισμό πού έκαναν οι Γερμανοί ισοπεδώθηκε στην κυριολεξία και το Ξανάχτισε με την σημερινή του μορφή ό μέγας ευεργέτης της νήσου Περδίκης,θα αναφερθούμε ειδικότερα στο κεφάλαιο περί Ναών και κτητόρων των.  Η Μαλτεζάνα και το Βαθύ δεν είχαν ενορία υπήρχαν εξωκλήσια τά οποία ελειτουργούντο κατά περιόδους και σύμφωνα με τις ανάγκες. Σχολείο υπήρχε μόνον ένα με έδρα το Μοναστήρι της Πορταϊτισσας και είχε όλες τις τάξεις του τότε Δημοτικού, τά κελιά και δωμάτια του Μοναστηριού ήταν αίθουσες διδασκαλίας μαθήτευαν κάθε  χρόνο περί τους 150 μαθητές πολλοί πήγαιναν  για λίγο και μετά τά παράταγαν η επιμονή των παπάδων και των τότε δασκάλων ανάγκαζε μερικούς να συνεχίσουν και να το τελειώσουν. Εδώ είναι τεράστια ή συμβολή του ΕΦΤΑ και της Εκκλησίας οφείλει πολλά το Έθνος  σ΄αυτήν και αν ορισμένοι δεν το αναγνωρίζουν εθελοτυφλούν ή εξυπηρετούν συμφέροντα ξένα προς τά Ελληνοχριστιανικά ιδεώδη.Οι δάσκαλοι είναι Αστυπαλίτες και η εκπαίδευσης δεν είναι υποχρεωτική,το πνεύμα της εποχής ήτο τι να τά κάμει τα γράμματα ?Η 25^η Μαρτίου ποτέ δεν γιορτάσθηκε σαν Εθνική εορτή παρ΄όλο ότι ή Αστυπαλiά έλαβε μέρος με σκάφη της στον αγώνα του Έθνους για απελευθέρωση από τους Τούρκους και τούτο είναι φυσιολογικό καθ’ ότι είναι ακόμα κάτω από Τουρκική διοίκηση. Ψάρια κρέατα μέλια, βουτυράτα τυριά κριθάρια σιτάρια ,σταφίδες σύκα κρασί ελιές λάδι υπήρχαν σε αφθονία στο νησί και έκαναν και εξαγωγές στα άλλα νησιά. Επίσης έβγαζαν σπουδαίας ποιότητος ασβέστη τον οποίον και εξήγαγαν με καμίνια πού τά έκαιγαν με κλαδιά.Το πιο φθηνό φαγητό ήταν το ψάρι και μάλιστα αυτό το οποίο ονομάζουμε σήμερα πρώτο και πού είναι δυσεύρετο και πανάκριβο. Τά μοναδικά δένδρα άγρια πού υπάρχουν στο νησί είναι κέδρα,θείδες,σκήνοι και αρμύρες. Τά νομίσματα πού κυκλοφορούσαν λεγόντουσαν παγγανότες,μαϊδιά,γρόσια και παράδες.Το σίγουρο είναι ότι δεν ταλαιπωρήθηκε το νησί και πολύ κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας δεν υπήρξε καταπίεση όπως σε άλλα μέρη,ίσως αυτό να οφείλεται στους προύχοντες του νησιού και τον εκάστοτε Μουαβίνη πού με διπλωματική συμπεριφορά απέναντι των Τούρκων κατάφερναν και πετύχαιναν αυτό πού ήθελαν.Το σίγουρο είναι το νησί ζούσε ειρηνικά με αυτούς με ιδίους πόρους ανεπτύσσετο εμπορικά αξιοσημείωτο είναι ότι ποτέ καμιά Αστυπαλίτισσα δεν παντρεύτηκε Τούρκο ούτε Αστυπαλίτης Τουρκάλα διετηρήθη το Εθνικοθρησκεφτικό συναίσθημα σε υψηλά επίπεδα..

Περίοδος Ιταλικής κατοχής.

Τότε το 1912 μετά από συμφωνία των συμμάχων εδόθησαν τά Δωδεκάνησα στους Ιταλούς. Έτσι μετά το Πάσχα του 1912 ήλθαν οι Ιταλοί στην Αστυπάλαια βγήκαν στα καμινάκια από τά καράβια τους και από εκεί προωθήθηκαν στο χωριό ερχόμενοι από τον Προφήτη Ηλία ήταν πάρα πολλοί πού ή σύνταξή τους κράταγε από τον Προφήτη Ηλία μέχρι τους  μύλους στην πλατεία του χωριού, φορούσαν δε άσπρες στολές  και οι λόγχες των όπλων των γυάλιζαν  στον ήλιο, ήταν πιθανόν άνδρες του πολεμικού ναυτικού της Ιταλίας κατ΄ακριβή περιγραφή της Κυρανώς Παπαγιάννη. Εσκόρπισαν στο χωριό και το κατάλαβαν χωρίς την παραμικρή αντίσταση από τους  Τούρκους, δεν έγινε η παραμικρή φασαρία,οι Τούρκοι μάλιστα έφεραν τά όπλα τους και τά παρέδωσαν στην πλατεία του χωριού στους Ιταλούς. Μετά από λίγες μέρες ήλθε ένα καράβι Τουρκικό και πήρε του Τούρκους από το νησί, μάλιστα οι ντόπιοι για την εύκολη παράδοση των Τούρκων τους έβγαλαν και τραγούδια, γράφονται ως αναφέρθησαν υπό της Κυρανώς Παπαγιάννη  

Δέκα τους λέει έχουμε
Αγά και ζαφτιέδες
 και θα τους φάνε οι Ιταλοί
ωσάν κουραμπιέδες

 και το χανούμι του Αγά
κλαίει και πού θα πάει
κι ο Μπέης την παρηγορεί
και τούρκικα της λέει

Εσέ θα κρύψω ασφαλώς
κι εγώ θα πολεμήσω
το έθνος μου το αγαπώ
πίσω θέ να γυρίσω

Ημέρα ήταν Κυριακή
και τον Θωμά γυρίζουν 
έψαλλαν την Ανάσταση
 και επανηγυρίζουν

Εξαφνα από την Αχειλή
προβαίνει ένα βαπόρι
και στο καφενείο τρέξανε
για να το δούνε όλοι

Και να από την Εχιλή
προβαίνουν άλλα δέκα
κι ο Μπέης εφοβήθηκε
γιατί είχε και γυναίκα

΄Έξαφνα από τον Μπούλαρι
προβαίνουν άλλα δύο
όλος ο κόσμος έτρεξε
κάτω στο επισκοπείο.

Η αρχική συμπεριφορά των Ιταλών ήταν εξαιρετική, μοίραζαν στα παιδιά Ιταλικά χρήματα και διάφορα δώρα οι δε κάτοικοι του νησιού τους υποδέχθηκαν ως σωτήρες και έτσι τους έβλεπαν, για τους Αστυπαλίτες της τότε εποχής ήταν πολύ σημαντικό πού έφυγαν οι Τούρκοι. Με την εγκατάσταση των Ιταλών επέρχεται πλήρης ηρεμία στο νησί .Οι Ιταλοί οι οποίοι ως επί το πλείστον ήταν στρατόςεδιοικούσαν το νησί δίκαια και κανένας ντόπιος δεν είχε κανένα παράπονο από αυτούς. Πολύ γρήγορα έφυγε ο πολύς στρατός και στο νησί έμειναν μόνον καμιά δεκαριά καραμπινιέρηδες (αστυνομικοί)με τον Μαρισάλο (αστυνόμο)είχαν δε εγκατασταθεί στο σημερινό κτήριο πού είναι εγκατεστημένοι το Λιμεναρχείο, το Τελωνείο και η Αστυνομία(καζάρμα) .Οι Ιταλοί εγκατέστησαν τηλέγραφο στο σημερινό κτήριο του Δημοτικού Σχολείου και εκεί ήταν περίπου οκτώ με δέκα όπου διέμεναν και απασχολούνταν με την λειτουργία του τηλέγραφου. Εδρομολόγησαν ένα καράβι κάθε δέκα πέντε μέρες πού ξεκινούσε από Ρόδο και έπιανε όλα τά νησιά πού ήσαν υπό την κατοχή των Ιταλών το δε όνομα του καραβιού ήταν Φιούμε. Λιμάνι δεν υπήρχε έτσι ή αποβίβασης και επιβίβασης γινόταν με βάρκες. Τον Δήμαρχο τον έβγαζε το νησί με εκλογές κάποια περίοδο ήταν ό Λογοθέτης παπούς του Αντώνη του Οικονόμου.Στο Κάστρο άρχισαν σιγά-σιγά να αραιώνουν ,ο κόσμος έχτιζε σπίτια εκτός κάστρου και εγκατέλειπαν τά σπίτια τους μ΄εσα στο κάστρο με αποτέλεσμα να ρημάξουν και να μην μείνει τίποτα από αυτά ,μέχρι το 1940 έχουν μείνει ελάχιστες οικογένειες το δε 1946 φεύγει και η τελευταία οικογένεια πού δεν είναι άλλη από την Μαρία του Αθανασού (χορευτού) της οποίας απόγονοι είναι η Καλή του χορευτού πού τά παιδιά της είναι εγκατεστημένα στους Φούρνους. Ο τελευταίος γάμος πού έγινε μέσα στο Κάστρο ήταν το 1946 όπου ή προαναφερομένη Καλή παντρεύτηκε τον Δημήτρη τον Παπανικόλα .   Το ΕΦΤΑ δεν το πείραξαν καθόλου, έμεινε αυτοδιοικούμενο με εκλεγμένο συμβούλιο. Οι Ιταλοί έφτιαξαν εκκλησία δικιά τους ,είναι το κτήριο όπου στεγάζεται ό σημερινός πολιτιστικός σύλλογος του νησιού αλλά ποτέ σχεδόν δεν την λειτούργησαν. Το σχολείο λειτουργούσε κανονικά μόνο πού προστέθηκε ως υποχρεωτικό μάθημα ή γλώσσα η Ιταλική.Την εκκλησιά τους την έκτισαν γύρω στο 1935.Ετσι περνούσε ο καιρός γαλήνια και ήρεμα στο νησί μέχρι τον Οκτώβριο του 1940 όπου ή Ιταλία κήρυξε το πόλεμο εναντίον της Ελλάδος. Τότε στο νησί ήλθε και εγκαταστάθηκε πολύς    στρατός Ιταλικός ανερχόμενος περίπου σε δύο χιλιάδες άνδρες ,εδημιούργησαν  δε σε διάφορα σημεία του νησιού στρατόπεδα ως και πολλά φυλάκια τά οποία σε μερικά σημεία σώζονται μέχρι σήμερα όπως στον πέρα γιαλό στην πούντα. Τά στρατόπεδα τά είχαν κάνει στις εξής τοποθεσίες Καστελάνο, Μαλτεζάνα, περβόλες κοντά στην Παναγία την Φλεβαριώτισσα ,Ψηλή Βίγλα σημερινές εγκαταστάσεις δικού μας στρατού και στο Θυμαδάρι κοντά στον άγιο Παντελεήμονα. Ο Στρατός αυτός έμεινε μέχρι το 1943 .Η τροφοδοσία μόνον τόσων ανδρών αύξησε την κίνηση του νησιού και παρόλο ότι ήταν περίοδος πολέμου και όλη ή  υπόλοιπή Ελλάδα στέναζε κάτω από τον Ιταλικό ζυγό και η πείνα θέριζε τά παιδιά των Αθηνών στην Αστυπάλαια δεν πείνασε κανείς υπήρχαν εν αφθονία τρόφιμα και οτιδήποτε άλλο μπορούσε να ζητήσει κανείς την εποχή εκείνη. Η Αστυπάλαια δεν γνώρισε κατοχή δεν γνώρισε ζυγό υποταγής ούτε και συμπεριφορές μέχρις εκτελέσεως ως ή υπόλοιπη Ελλάδα πού κυριολεκτικά στέναζε κάτω από τον ζυγό των Ιταλών και αντιστεκόταν με νύχια και με δόντια θυσιάζοντας καθημερινώς πάμπολα από τά παιδιά της, και σήμερα ακόμα αν ρωτήσεις τους Αστυπαλίτες για την περίοδο εκείνη θα ακούσεις τά καλύτερα λόγια για τους  κατακτητές Ιταλούς πού κάθε άλλο για κατακτητές τους παρουσιάζουν σού δίνουν δε την εντύπωση ότι ήταν πολύ ευχαριστημένοι μαζί τους και μακάρι και σήμερα να ήταν μαζί αυτό βέβαια δεν ισχύει για όλους γιατί όπως θα δούμε και παρακάτω υπάρχουν και εδώ ακραιφνείς πατριώτες πού στην καρδιά τους χτυπάει μόνον η Ελλάδα. Συνεχίζεται  η εργασία παρουσίασης της Αστυπάλαιας.  

Εκ του συγγράψαντος την παρούσα εργασία Παπαγεωργίου Κωνσταντίνου.